Dili-24/03/2026-Media Defisiensia, FOKUPERS hamutuk ho Rede Advokasia kpostu husi Sosiedade Sivil Kondena halalok omisidiu Laen oho nia fen ne’ebe akontese iha Pantai Kelapa Dili foin lalais ne’e.
Liu husi komunikadu imprensa husu
Fortalesimentu Protesaun ba Vítima
Femesida tanba krime Violasaun Grave ba Direitu Umanu no Failla iha Sistema atu Proteje Feto sira, violasaun hasoru feto no labarik feto kontinua aumenta nia numeru ne`ebe makas hanesan kazu tara an, abuzu seksual, violasaun seksual, liu-liu kazu omisidiu ne ebe foin akontese lori preukupasaun boot ba ema hotu.
Fokupers hamutuk ho Rede Advokasia hato’o preukupasaun no lamenta tebes ho atendimentu foin lalais ne’e husi kazu omisidio ne’ebe akontese iha data 21 Março 2026 iha area Pantai Kelapa loja
Seara nia oin.
“Ami konsidera katak situasaun hirak ne’e hatudu fraqueza iha resposta institusionál, liu-liu iha área prevensaun no protesaun ne’ebe falta Fortalesimentu Protesaun ba Vitima iha asaun imediata hodi asegura, proteje no halo referal bainhira feto iha risku ne’ ebe grave”, dehan iha komunikadu ba imprensa ne’e
Portavoz akresenta, Ami mos preukupa kona-ba situasaun feto ne ebe hasoru violénsia iha sira-nia moris loron-loron, iha familia, komunidade no sosiedade ne’ebe kontinua fo sala feto bainhira feto
hasoru violénsia tanba deit nia hatais, isin nakonu ho tato no lao kalan ne’e laos razaun atu hetan violénsia ho kualker forma no hakotu ema nia vida”, dehan portavoz.
Portavoz sublina, “Ami anota katak kazu omisidiu ka femisida iha prosesu judisiário lao kleur, laiha transparénsia no akuntabilidade implika atu violénsia kontinua repete no akontesese iha moris familia, komunidade no sosiedade. Estadu Timor-Leste garante no defende nia sidadun sira iha Intrumentus legais ne’ebe forte tebes no ratifika instrumentu Internasional sira hodi asegura justisa ba feto sira no garante seguransa ba sira nia moris. Hare ba kondisaun ne’e Ami husu ba orgaun kompotente sira, hanesan.
1. Husu ba Ministério Interior atu reforsa Instituisaun ho investimentu kapasitasaun rekursus umanus no fasilidades adekuadu ba PNTL em jeral no Unidade VPU aktual ho naran SAPV (Servisu Apoiu Pessoal Vulnerável) hodi fornese fatin seguru ba feto iha situasaun risku n
emergensia.
2. Husu ba Ministério Interior asegura investimentu adekuadu iha Diresaun Polisiamentu Komunitáriu no Gabinete Igualdade Jéneru no Inkluzaun iha PNTIL hodi bele ezerse nia Dapel ho máximu hodi haforsa sistema protesaun ba feto.
2 Husu ba Komandante PNTL liu-liu ba PNSIK (Polísia Nasional Servisu Investigasaun Kriminal) haklean prosesu investigasaun hodi halo analize klean ba risku, detensaun ba Autor ne’ebe iha tentativa ba omisidiu.
A Husu ba PNTL liu-liu ba SAPV (Servisu Apoiu Pessoal Vulnerável) atu haforti liña referal ne’ebe eziste ona atu fo protesaun ba vitima violénsia bazeia ba jéneru bainhira iha keixa ba tentativa omisidiu inklui halo planu seguransa hamuutk ho vitima bainhira vítima la seguru no iha risku nia laran.
5. Husu ba Provedór Direitus Humanos no Justiça (PDHJ) atu akompaña, monitoriza no aktualiza informnasaun ba públiku liga ho kazu omisídiu sira ne’ebe akontese no kazu krime sira seluk, no asegura PNTL halao sira nia funsaun ho seriedade.
6. Husu ba Sekretária Estadu ba Igualdade (SEI), atu akompana, monitoria no dudu prosesu justisa ho lais ba kazu VBJ no kazu fenesida, asegura implementasaun komprimisu jéneru atu lori justisa ba vitima VBJ.
7. Husu ba SEI atu asegura alokasaun Orsamentu Estado ne’ebe adekuadu ba prevensaun no responde ba violénsia hasoru feto no labarik feto.
8. Ami husu ba komunidade no sosidade tomak atu la tolera, la julga ho razaun saida deit ba violensia kontra feto, hamutuk ita apoia vitima no familia sira hodi luta ba justisa ba feto no ba ema hotu.
9. Fokupers no Rede Advokasia reafirma katak kada vida husi feto ida maka importante iha prosesu justisa.
Ami nia lian mak Justisa hamutuk hodi luta nafatin Kontra Violénsia Hasoru Feto no Labarik Feto iha Timor-Leste.
Jornalista : Acy
Editor : Media Defisiensia