Dili-14/05/2026-Media Defisiensia, Provedoria Direitu Umanus no Justisa (PDHJ) dehan ba jornalista sira hafoin partisipa iha forum diálogu ne’ebé realiza husi Konselu Imprensa tersa ne’e iha salaun multiusus bebora foin lalais ne’e.

Provedoria Direitu Umanus no Justisa Virgilio da Silva Guterres informa, alterasaun lei komunikasaun sosial artigu 38 aliña b  hodi kriminaliza produtu jornalista iha tinan kotuk, maibé dadaun ne’e mos governu propoin atu halo altersaun ba lei  kodígu penál ho intensaun atu kriminaliza difamasaun, maibé lei refere la kondis ho Estadu Direitu Demokrátiku.

“se intensaun ida ne’e mosu fila-fali halo fila fali ne’e,  ita iha timor ne’e iha buat rua ida lambe rai da lambe kaben,  ida lambe rai ne’e halo juramentu, ida lambe kaben ne’e kuandu ita halo traisaun,  hateten katak ita ko’alia buat ida ita halo tia depois ita la halo tuir,  ne’e atu dehan saida katak difamasaun ida ne’e iha kedas 99 iha periodu governa transjisaun ne’e nian orden ezekutiva Sergio Vierra de Mello ne’e nian sai kona ba lei sosiedade, ne’e iha ne’ebá deskriminaliza tia ona tamba saida, tamba deskriminaliza de formasaun ne’e viola direitus humanus viola lakondis ho prinsipiu estadu de direitu de domokratiku,” Dehan Virgilio12/05.

Provedor ne’e esklarese, lei kriminaliza difamasaun ne’e  iha kedas 1999 soe tia ona ba lixu, tanba ne’e, Nia parte husu jornalista sira atu nafatin kontinua halo advokasia no defende prinsípiu demokrasia atu labele akontese tan lei ne’e nune’e infeita demokarasia.

“depois liu tia tinan 24 depois restaurasaun 20 de maio agora ita konpara 24 anos tinan hanesan ho indonezia ita atu ba foti fila fali buat iha lixu fatin ne’e ita mai infeita fali ita nia demokrasia, ne’e pozisaun ha’u nian hanesan Eis jornalista hanesan ativista i hanesan provedor ida ne’e i ha’u husu ba kolega jornalista atu hamutuk advokasia atu kontinua,” tenik Provedor ne’e.

Nia Salienta, iha Governasaun Sergio Verra De Mello  Primeru, governo mos iha tentativa atu halo kriminaliza difamasaun  maibé jornalista sira, sosiedade sivil mobiliza  kampaña no halo advokasia   hamutuk ho Prezidente Repúblika, maka iha momentu ne’ebá Kay Rala Xanana Gusmão la promulga.

“Kay Rala Xanana Gusmao ne’ebé agora sai Primeru Ministru hanesan Prezidente momentu ne’ebá, prezidente la promulga lei ida ne’e tamba kriminaliza difamasaun, entaun hanesan prezidente la kriminaliza de formasaun ita lakoi atu agora sai Primeru Ministru kriminaliza fali tan,” hatutan tan Nia.

provedor hatutan bainhira ida ne’e akontese duni signifika katak trai fila fali mensajen sira antes ne’e soe ona, hanesan provedor ba direitus humanus la simu, tanba lei ne’e lei kolonial olanda uza atu kastigu sukarno. Nia hatete, maske bele kopia lei husi nasaun seluk, maibé ida la di’ak la presija atu uza iha Estadu Direitu Demokrátika.

“ida ne’e mak ha’u ko’alia kona ba lambe kaben sei ita halo ida ne’e ita lambe kaben katak tarai ita nia liafuan sira ne’ebe uluk ita soe tia ona agora ita buka servisu, i depois sei ida ne’e akontese sei sai retursesu boot ba ita, kriminalizasaun de formasaun ne’e nein instrumentu kolonial ninian instrumentu kolonial nene, lizeita ita timor ne’e atu hateten ne’e lai ne’ebe olanda sira uza atu kastigu Sukarno, depois ikus mai indonezia uza fali atu kastigu ativista timor sira. hanesan ema ida ne’ebe  sai korban ba pasal penghinaan,  entaun ema hasai tia ona,  tanba lei transaksi eleitor nian mak sei problema hela maibe buat ida defamasaun ne’e la iha tia ona, ema  ditadura sira soe tia ona.

agora estadu demokratiku atu foti fila fali ida ne’e  ba ha’u ne’ebe kriminaliza defamasaun ne’e hanesan kontra  prinsipiu  direitus humanus, provedor tenki ko’alia ida ne’e”

nune’e nia kontinua dehan la sala ida ita banhira kopi husi rai seluk, tanba ita nasaun ne’ebe ukun an liu nasaun sira seluk maibe buat ne’ebe bain-bain halo ne’e ita kopia iha buat diak la’os buat ne’ebe a’at, ” hakotu Nia.

Entretantu lei Kriminaliza Difamasaun oras ne’e dadaun PN halo diskusaun manas hela maibé mosu pro no kontra husi deputadu bankada oposisaun inklui sosiedade sivil sira.

 Jornalista: Kikilay/ Espelay

Editor: Media Defisiensia