Dili-05/05/2026-Media-Defisiensia, Fundasaun Ahisaun Realiza serimónia Aniversáriu ba dala-26, mai ita hamrik iha klaran lolon o nia liman ba” mak tema ba selebra aniversariu Fundasaun ahisaun ba dala 26.

Iha ambitu selebra aniversariu ne’e Diretora ezekutiva Fundasaun Ahisaun Ermenciana Alves dehan ejistensia fudasaun ahisaun hamriik durante 26 ona luta ba ema ho kondisaun defisiensia, halo advokasia ba komunidade hodi hasoru diskriminasaun oi-oin ne’ebe akontese iha sosiedade ba ema ho defisiensia trata diretu hanesan hodi asesu ba edukasaun inkluzivu tantu naun formal.

 “organizasaun ida ne’ebe foka liu ba ema ho difisiensia, ho objetivu hari’i organizasaun refere atu hala’o advokasia hodi tulun maluk Defisiensia sira husi Diskriminasaun ne’ebe mak sira hasoru iha moris lor-loron nian, no tulun mos Maluk Difisiensia sira iha Parte Edukasaun Formal Tantu Naun-formal”, dehan Ezekutiva Ahisaun Ermenciana Alves iha aniversariu ne’e 30/04.

Nia dehan, tema ne’ebe sita husi evajellu Marcos, 3:3-5 “mai ita hamri’ik iha klaran lolon o nia liman ba” signifikante ho nia pontu inportante, nudar lisaun hodi asumi no responsavel nudar ema moris, simu, oferese no hatutan ba malu, katak laos ema ho kondisaun diak deit maibe ema ho defisiensia mos bele hodi kontribui ba dezenvolvimentu edukasional.

“Entaun atu hateten deit nune’e, iha pontu importante ha’at ne’ebe mak ita sita dehan katak ita hamrik iha klaran ho kondisaun ne’ebe mak ita iha signifika katak ita husi primeiru tenki simu,segundu ita presija atu fahe, terseiru ita presija atu bele fo fila-fali, hatudu katak ita ho defisiensia mos bele, labele hare’e dehan katak ema ho kondisaun diak mak sira bele, maibe ita hotu-hotu mos bele hodi lidera organizasaun no asesu ba Saida deit”.

Rekorda katak Husi istoria maibe haree ho matan liu-husi sensus, diskriminasaun buras hasoru ema ho defisiensia , sai tiha hanesan motivasaun ba fundor Adrian iha pasadu, nune’e ho aten brani ho inisiativa fundasaun ahisaun hamriik nudar organizasaun mahon ba ema ho defisiensia.

“Entaun loron ida ohin atu hateten nune’e ahisaun organizasaun ida ne’ebe maka servisu ba asuntu ema ho defisiensia nian iha timor-leste, wainhira hari’i fundasaun ahisaun ne’e hatudu katak Amu Adrian ema ida ne’ebe maka fuan bo’ot hodi hari’i ahisaun iha momentu ne’eba, entaun ahisaun ne’e hare husi sensus iha Same, iha momentu ne’eba maluk ho defisiensia lubuk ida mak iha diskriminasaun nia laran, ho ida ne’e mak motiva tebes ami nia aman fundador fundasaun ahisaun, hari ona organizasaun difisiensia hamrik uluk maka fundasaun ahisaun” , ezekutiva ne rekorda.

Ezekutiva fundasaun ahisaun ne’e, esplika’ laos deit halo advokasia ba sidadaun kondisaun defisiensia ne’ebe hetan diskriminasaun iha sosiedade timor-leste maibe ho mekanizmu oi-oin ba ema ho defisiensia hodi bele asesu ba edukasaun, kuaze hakbiit ona rekursu lubuk balun mak susesu ho koinesimentu oi-oin maske kondisaun fiziku la suporta.

“balu servisu iha ajensia internasional, balu iha governu, balu hari’i rasik sira nia organizasaun difisiensia no balun sei kontinua hela sira-nia estudu” nia esklarese.

Nia fundamenta katak progresu lubuk fundasaun ahisaun atinje, ho koinesimentu iha area oioin ba maluk ho difisiensia sira liliu feto ho defisiensia mos hetan oportunidade hanesan lideransa, desde ezekutivu sesante no kontinua promove feto defisiensia asesu ba kualker atividade hodi eleva kapasidade atu bele sai mos lideransa.

“ita hare katak maluk ho difidiensia sira iha ona kapasidade, entaun siñor Domingos mak sai ezekutivu ba fundasaun ahisaun durante tinan 10, entaun hare katak ita presija kria mos igualdade jeneru, katak ita labele dehan katak feto ho difisiensia nia tenki tur los deit iha fatin, maibe ita mos tenki fo oportunidade hanesan, entaun ho ida ne’e hau mos hanesan hela iha fatin no sai mos membru iha fatin ida ne’e, entaun fundador fundasaun ahisaun dehan katak tenki promove fila-fali feto mak sai fila-fali lideransa ba iha fundasaun ahisaun nian hahu husi 2025 to’o 2029”. Nia tenik.

Fundasaun Ahisaun mos iha programa prioritariu ne’ebe mak foku liu ba advokasia, tun ba munisipiu sira atu fo formasaun ba autoridade, komunidade no sosiedade sira oinsa atu uza liafuan ne’ebe adekuadu ba maluk ho difisiensia sira, oinsa atu bele fo oportunidade ne’ebe mak hanesan, labele halo diskriminasaun no husik hela ema ida iha kotu maibe hotu-hotu tenki hanesan.

Iha pontus segundu kona ba identifika maluk ho difisiensia sira ne’ebe maka sidauk asesu ba subsidiu sosial ne’ebe mak apoiu husi parte guvernu, entaun ho ida ne’e ami nia ekipa tulun direita sira, trata sira-nia dokumentus atu nune’e sira mos hetan asesu ba subsidiu sosial.

pontus terseiru mak tulun direita mos alin foinsa’e sira ne’ebe mak idade ki’ik, tenki halibur hamutuk lori sira hela iha ahisaun no iha sanak ahisaun sira atu sira bele kontinua sira nia estudu no formasaun sira seluk.

Pontus ikus maka halo referal, servisu hamutuk ho CNR ita hare’e maluk ho difisiensia sira ne’ebe mak seidauk asesu ba kadera-roda no tonka, refere ba maluk ho difisiensia sira ne’ebe seidauk asesu ba kadera-roda no tonka”. Nia haktuir.

Laos ne’e deit maibe ahisaun mos iha programa kona ba edukasaun formal no edukasaun naun-formal, ba ema ho defisiensia, loke eskola no fo servisu ba sira ne’ebe termina ona estudu.

“ida maka ahisaun hahu loke eskola sekundaria teknika informatika ahisaun st, Antonio Metinaru, durante tinan 8 produz ona maluk ho difisiensia no sira ne’ebe la ho difisiensia lubuk ida maka termina ona, no ida iha Ermera ne’e komunidade sira dehan katak sira nia oan ba assesu eskola ho distansia ne’ebe do’ok, esntaun grasa dedeus iha tinan ida ne’e ahisaun hahu loke tan eskola EBS 3-ciclo Ahisaun São.Jose no ESTV Ahisaun São.Jose de Ermera ne’ebe lokaliza iha aldeia kukua,suku railaku, postu-administrativu Railaku,minisipiu Ermera” dehan nia.

Edukasaun formal no edukasaun naun-formal mak liga ho formasaun sira, iha formasaun ahisaun lao mos ho kursu komputador hahu husi 2014 to ohin loron ne’e ita fo kursu gratuita ba maluk ho difisiensia sira, kada tinan ita tenki simu ema nain 20 atu nune’e sira bele aprende tulun sira hodi bele servisu iha organizasaun ou kontinua sira nia estudu.

Iha tinan ne’e (2026) ho sei avansa tan formasaun lingua korea no lian inglesh, programa datoluk hare liu kona ba oinsa hakbit maluk ho difisiensia sira, esntaun ami iha ne’e maluk ho difisiensia balun ne’ebe mak sira koñesimentu kona ba suku, sira iha koñesimentu konaba arte, sira iha koñesimentu konaba produs Vazu ba ai-funan, kultura.

“sira ne’ebe iha koñesimentu, sira mak sai fali fasilitador hodi fasilita maluk difisiensia sira, entaun sustentabilidade ne’ebe kam hetan husi parte fundasaun ahisaun, ida mak kona ba negosiu ki’ik ne’ebe dau-daun ita la’o ne’e, liga ba iha edukasaun, ida ne’e oinsa atu bele tulun Netik ita nia maluk ho difisiensia no sira ne’ebe la difisiensia ita bele ajuda fo Netik intensivu ba sira, espera katak tinan rua ou tolu ba leten ita sei berjuang hodi hetan, tenki fo tuir ona standar sefope nian.” nia komenta.

Fundasaun Ahisaun mos iha parseiru ne’ebe maka durante ne’e serbisu Hamutuk, doadores husi kompaña sira seluk ne’e maka suporta material inklui fo mos bolsa estudu ba Maluk ho defisiensia sira.

Tan ne’e ami hakarak hato’o ami nia agradesementu ba parseiru sira horu liu-liu hanesan MSSI ne’ebe apoiu ami nia programa, prezidenti fundador fundasaun Kristal, tinan ida ne’e sira fo tan bolsu estudu ema nain tolu atu kontinua ba iha mestradu espera katak ahisaun bele kontinua ba iha institutu, iha tempu tuir mai sei bele realiza, ba parseiru sira hanesan telkomcel hanesan parseiru ahisaun nian kopera hamutuk oinsa atu bele fo ita nia maluk ho difisiensia sira atu bele ba servisu hamutuk iha sira nia fatin, tulun mos material sira, iha loron ohin sira apoiu Orsamentu ituan hodi bele selebra ita nia loron aniversariu bad ala 26, no mos ba TT ne’ebe mak apoiu ami nia programa liu-liu iha ESTV Aje no iha ahisaun, no ba parseiru SEFOPE mos hanesan tulun mos ami iha formasaun haforsa instituisaun no japaun no parseiru sira seluk sira.

Jornalista: Yubal

Editor: Media Defisiensia